Dünya tarihi, ne yazık ki sadece keşiflerin ve sanatın değil, aynı zamanda yıkımların da tarihidir. Edebiyat ise bu yıkımın ortasında yükselen, bazen bir ağıt bazen de en sert protesto olan o gür sestir.
İlk Kıvılcımlar: Kahramanlıktan Trajediye
Eskiden savaş, destanlarda bir "yiğitlik" meselesi olarak görülürdü. Ancak modern edebiyata yaklaştıkça, madalyaların arkasındaki kanı görmeye başladık.
- Miguel de Cervantes: Modern romanın babası sayılan Cervantes, sadece bir yazar değil, bizzat bir askerdi. 1571'de İnebahtı Deniz Savaşı'na katıldı. Göğsünden iki kez yaralandı ve sol elini bir daha kullanamayacak şekilde kaybetti. Ardından beş yıl Cezayir’de esir kaldı. Don Kişot’taki o hüzünlü deliliğin arkasında, bizzat savaşın fiziksel ve ruhsal acısını çekmiş bir adamın yorgunluğu vardır.
- Lord Byron: Romantizmin asi çocuğu, sadece şiir yazmakla yetinmedi. Yunan İsyanı'na destek vermek için cepheye gitti. Ancak o, kılıç darbeleriyle değil, cephedeki sefalet ve hastalık yüzünden Missolonghi’de can verdi. Onun hikayesi, idealize edilen savaşın aslında nasıl soğuk ve anlamsız bir ölüm sunduğunun ilk büyük trajedilerinden biridir.
Dünya Savaşları: İnsanlığın Kırılma Noktası
- yüzyıl, edebiyatın "savaş bir macera değildir" diye haykırdığı dönemdir.
- Erich Maria Remarque: Garp Cephesinde Yeni Bir Şey Yok ile savaşın romantizmini yerle bir etti. Siperlerdeki çamuru, açlığı ve en önemlisi, hayatta kalsa bile ruhu ölen bir nesli anlattı.
- Acıklı Bir Kesit: Cephede birbirini tanımayan iki askerin karşı karşıya gelip, biri diğerini süngülediğinde ölmek üzere olan adamın cebinden çıkan aile fotoğrafına bakması... İşte savaş budur; hiç tanımadığınız birinin dünyasını yok etmek.
Türk Edebiyatı: Bir Milletin Varoluş Mücadelesi
Batı edebiyatında savaş genellikle bir yıkım ve anlamsızlık olarak işlenirken, Türk edebiyatında Milli Mücadele dönemi bir "diriliş" öyküsüdür.
Mehmet Akif’in Çanakkale Şehitlerine şiiri ise, dünya edebiyatında savaşın trajedisini ve kutsiyetini birleştiren en güçlü haykırışlardan biridir. "Vurulmuş tertemiz alnından, uzanmış yatıyor" dizesi, bir devrin kapanışının en acı resmidir.
Savaşın Değişmeyen Yüzü: Acı
Savaşta en çok "hiç suçlu olmayanlar" ölür. Bir annenin, oğlundan gelen son mektubu okurken onun çoktan toprağa düştüğünü bilmemesi, edebiyatın en ağır temasıdır. Stefan Zweig gibi yazarların, Avrupa'nın intiharına dayanamayıp kendi hayatına son vermesi, savaşın sadece mermiyle değil, umutsuzlukla da öldürdüğünün kanıtıdır.
Savaş Bir İnsanlık Suçudur
Savaş; sınırları çizer ama kalpleri parçalar. Bir karış toprak için binlerce hayatın sönmesi, sanatı ve edebiyatı her zaman bir yas evine çevirmiştir. Cervantes’in sakat kalan eli, Byron’ın yarım kalan şiiri ve Anadolu’nun isli köylerinde evladını bekleyen anaların gözyaşı aynı şeyi söyler:
Savaş, kazananı olmayan tek kumardır. İnsanlığın en büyük ayıbı, çocukların kurşun sesleriyle uyuduğu bir dünyadır. Lanet olsun savaşa ve onu kutsayan her türlü hırsa!
Yorumlar
Yorum Gönder