Edebiyatımızın en büyük şairi Fuzûlî, yüzyıllar öncesinden bize seslenirken cesur bir iddiada bulunur: “Bende Mecnun’dan füzun (fazla) aşıklık istidadı var / Aşık-ı sadık menem, Mecnun’un yalnız adı var.” Bu iddia, sadece bir şairin kendi sanatını yüceltmesi değil; aslında aşkın "mertebeleri" üzerine bir tartışma başlatmasıdır.
Peki, Fuzûlî’nin bile aşmaya çalıştığı o efsanevi Mecnun tipi, neden diğer halk hikayelerindeki kahramanlardan bu kadar keskin çizgilerle ayrılır? Ferhat, Kerem ve hatta Romeo "hareket" ederken, Mecnun neden sadece "durur"?
Aksiyon Adamından Hal Adamına: Tiplerin Karşılaştırılması
Halk hikayelerimizin çoğunda "Aşık" tipi, engelleri aşmak için fiziksel bir irade sergiler. Bu karakterler, aşklarını ispatlamak için dünya ile savaşırlar:
Ferhat: Bir mühendistir, bilek gücü ve külüngüyle dağı deler. Aşkı, somut bir engeli aşma mücadelesidir.
Kerem: Bir seyyah gibidir; Aslı’nın peşinde diyar diyar gezer, büyüyle ve sosyal engellerle (kara çalı) çarpışır.
Romeo: Toplumsal kan davasına karşı kılıç çeken, gizli nikah kıyan, ölüme meydan okuyan bir "eylem" kahramanıdır.
Ancak Mecnun (Kays), tüm bu şablonları yıkar. O, bir aksiyon adamı değil, bir "hâl" adamıdır. Onun savaşı dış dünyayla değil, kendi nefsi ve ruhuyladır. Babası ona "kızı kaçıralım" ya da "ordu toplayalım" dediğinde bile o, bu tekliflere yabancı kalır. Çünkü Mecnun için Leyla, ulaşılması gereken bir "nesne" olmaktan çıkıp ruhunun ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Aşkın En Üst Mertebesi: Empati ve "Öteki"ne Gözyaşı
Hikayenin belki de en can alıcı noktası, Mecnun’un rakibi İbn-i Selam öldüğünde döktüğü gözyaşlarıdır. Bugünün dünyasında, sevdiğimiz kadının evlendiği adamın ölümü "kaderin bir lütfu" olarak görülürken Mecnun onun için yas tutar.
Bu sahnede Mecnun bize şunu öğretir: "Aynı güzele aşık olduğum kişi benim düşmanım değil, kader ortağımdır." Bu, insan ruhunun ulaşabileceği en üst olgunluk seviyesidir. Kıskançlığın, mülkiyet hırsının ve "benim olmalı" egosunun tamamen iflas ettiği yerdir burası. Mecnun, rakibini de o aşkın bir parçası sayacak kadar büyüktür.
Kadın Karakterin Aktifleşmesi ve Modern Başkaldırı
Mecnun’un eylemsizliği, hikayede ilginç bir boşluk yaratır ve bu boşluğu Leyla doldurur. Klasik hikayelerin çoğunda kadın "kurtarılmayı bekleyen" pasif bir unsurdur. Ancak bu hikayede Leyla, törelerin ve ailesinin baskısına rağmen harekete geçer; çöle düşen, arayan ve aşkı için toplumsal normları yıkan o olur.
Bu yönüyle Leyla ve Mecnun hikayesi, cinsiyet rollerini tersyüz eden, aşkı sadece erkeğin "kazandığı bir ödül" olmaktan çıkarıp her iki ruhun da eşit derecede yandığı bir fırına dönüştüren bir yapıdadır.
Günümüzün "Hızlı" Aşklarına Bir Ayna
Bugün, bir kısa mesajla başlayan ve bir "bloklama" ile biten dokunmaya ve sahip olmaya odaklı aşklarımızı düşününce Mecnun’un pasifliği daha bir anlam kazanıyor. Mecnun, sevdiğinin teninden çok onun hayaliyle yetinen, Kabe’de "beni bu dertten kurtarma" diye dua eden biridir.
"Bilmem seni kime bıraktım diye üzülmem / Seni seven beni de sevmeli"
Bu mısralar, aşkın sadece iki kişi arasında bir mülkiyet ilişkisi olmadığını, sevilen kişinin tüm dünyayı ve diğerlerini de güzelleştirdiğini anlatır.
Sonuç
Mecnun, hiçbir şey yapmayarak aslında her şeyi yapmıştır. Dağları delmemiş ama bir insanın kendi iç dünyasında kat edebileceği en uzun yolu, "ben"den "sen"e giden yolu yürümüştür. Belki de gerçek güç, dünyayı değiştirmek değil, dünyayı sevdiğinin gözlerinden görebilecek kadar kendinden vazgeçebilmektir.
Yorumlar
Yorum Gönder